Uitbreiding van de toegang tot het PCC

Het Centraal Contactpunt (CCP): een instrument ter beschikking van de belastingcontroleurs… onder strikte voorwaarden

Het Centraal Contactpunt voor rekeningen en financiële contracten (CCP), geregeld door de wet van 8 juli 2018, is een databank beheerd door de Nationale Bank van België. Het centraliseert alle bank-, betaalrekeningen en financiële contracten geopend in België en aangehouden in het buitenland door Belgische inwoners, evenals bepaalde informatie betreffende de rekeninghouders en gevolmachtigden van deze rekeningen.

Een voortdurende uitbreiding van de beschikbare gegevens in het CCP

Naast de verbreding van de toegangsgevallen is de inhoud van het CCP geleidelijk uitgebreid.

Zo moeten financiële instellingen die in België actief zijn sinds januari 2022 volgende bijkomende informatie aanleveren:

• saldi op 30/06 en 31/12 van bank- en betaalrekeningen,
• geaggregeerde bedragen op 30/06 en 31/12 van beleggingscontracten en aanverwante contracten, en
• geaggregeerde bedragen op 31/12 van levensverzekeringspolissen.

Het programmawetvoorstel voorzag aanvankelijk een aanzienlijke uitbreiding van de gecentraliseerde informatie. De voorgestelde wijzigingen voorzagen:

• de toevoeging van effectenrekeningen en hun periodieke saldi (art. 70);
• de integratie van cryptovaluta-rekeningen, evenals de identiteit van eventuele gevolmachtigden (art. 68 en 70);
• de verplichting voor bewaarders van cryptovaluta-diensten om het bestaan en de bewegingen op deze rekeningen te melden (art. 69);
• de uitbreiding tot saldi van bank-, effecten- en cryptovaluta-rekeningen, die periodiek moeten worden meegedeeld vanaf 30 juni 2025 (art. 72).

Deze ontwikkelingen weerspiegelen een duidelijke wens om de volledigheid van de beschikbare gegevens voor controledoeleinden te versterken.

De toegang van de belastingdienst tot de gegevens van het CCP is strikt geregeld

In het kader van een controle gericht op een specifieke belastingplichtige kunnen de belastingcontroleurs de persoonlijke gegevens in het CCP alleen raadplegen onder welbepaalde omstandigheden:

• indien er aanwijzingen zijn van fiscale fraude in het kader van een controle;
• indien het gaat om een indiciaire belastingheffing (art. 341 WIB 92);

Deze raadplegingen zijn onderworpen aan strikte procedurele voorwaarden, inzonderheid een hiërarchische toestemming, een gemotiveerde argumentatie en een kennisgeving aan de belastingplichtige.

Het programmawetvoorstel voorzag aanvankelijk dat ook de ambtenaren belast met de controle van de jaarlijkse belasting op effectenrekeningen (TACT) toegang zouden krijgen tot het CCP, onder dezelfde voorwaarden die momenteel gelden voor fiscale fraude.

Een bewuste datamining-logica: richting een algorithmische profilering van belastingplichtigen

Het programmawetvoorstel dat op 27 mei 2025 in de Kamer werd ingediend, ging veel verder door expliciet een doelstelling van datamining en profilering op te nemen in de fiscale wetgeving. Artikel 67 van het voorstel voegde een nieuw § 3 toe aan artikel 5 van de wet van 3 augustus 2012 die het voor ambtenaren, aangewezen door de minister van Financiën of zijn gedelegeerde, mogelijk maakt:

• alle door het CCP gehouden gegevens te gebruiken (inclusief die afkomstig van effecten- en cryptovalutarekeningen);
• de gepseudonimiseerde elementen ervan te integreren in een centraal datawarehouse;
• datamining-, datamatching- en profileringoperaties uit te voeren in de zin van de AVG.

Derepseudonimisering is echter alleen mogelijk indien, op basis van vooraf bepaalde risicosignalen, een risico op schending van fiscale regelgeving wordt vastgesteld voor een bepaalde belastingplichtige. De resultaten van de verwerkingen die in dit kader worden uitgevoerd, mogen op zichzelf op geen enkele wijze als bewijs van fraude gelden noch direct een belastingheffing rechtvaardigen.

Conclusie

Dit betekende een beslissende stap richting een voorspellende fiscaliteit, gevoed door grootschalige analyse van financiële gegevens en het gebruik van algoritmische profileringstools.

Toch dient opgemerkt te worden dat de artikelen 65 tot 72 van het programmawetvoorstel waarin deze maatregelen werden opgenomen, uit de aan stemming voorgelegde teksten verdwenen zijn. Het moet gezegd dat dit voorstel al veel kritiek opriep, ook van de kant van de Gegevensbeschermingsautoriteit. Hoewel de oorspronkelijke tekst deze evoluties omkaderde door een reeks waarborgen — pseudonimisatie van gegevens, verbod op direct gebruik voor belastingheffing, strikte voorwaarden voor derepseudonimisering — leken deze waarborgen ons niet in staat om de belangrijke democratische uitdagingen die een dergelijke transformatie met zich meebrengt te verdoezelen: transparantie, controle en proportionaliteit.

Het Nederlandse voorbeeld blijft in dit opzicht een alarmbel. In dat land leidde het gebruik van een algoritmisch systeem om sociale fraude op te sporen tot ernstige misbruiken: systematische discriminaties, ongegronde sancties… en uiteindelijk de val van een regering. Bewijs dat het algoritme niet neutraal is wanneer het buiten elke tegenmacht valt.

De algemene invoering van datamining en profilering door de Belgische belastingdienst vereist dus voortdurende waakzaamheid. Zonder onafhankelijke controlemechanismen, zonder regelmatige audits van algoritmen, zonder toegankelijke informatie voor burgers, dreigt deze technologische ontwikkeling de vertrouwensrelatie tussen belastingplichtigen en autoriteiten op lange termijn te ondermijnen. En tot op heden moet worden vastgesteld dat het geldende wettelijke kader ruim onvoldoende is om dergelijke regulering te waarborgen. Wordt vervolgd…

​​De Tetracademy is het driemaandelijks juridisch tijdschrift van het Brusselse advocatenkantoor Tetra Law. Dit artikel is eruit gehaald. Voor meer informatie of om elke nieuwe uitgave te ontvangen, aarzel niet om de Tetracademy te volgen door een e-mail te sturen naar tetracom@tetralaw.com.